De speld in de hooiberg

Een cruciaal aspect van taalverwerving is dat het zo dynamisch is, zeker wanneer het plastische jonge breintjes betreft. Niet makkelijk voor de arme onderzoeker die gedwongen is om stappen en stadia te missen. Natuurlijk, de wetenschap staat voor niets en met wat fantasie en statistische opblaastrucs kunnen er hele mooie curves in de vorm van een U of een S te voorschijn getoverd worden. Maar sappelen blijft het.

Afgelopen vrijdag besefte ik echter dat wij, vergeleken met de onderzoeker van een uitstervende taal, in grote luxe verkeren. Kinderen worden aan de lopende band gemaakt. Missen we een stap van kind1 dan kunnen we altijd nog kind2 op het juiste moment bij de lurven grijpen. En kinderen mogen misschien niet de makkelijkste proefpersonen zijn - ik herinner me een testsessie waarbij ik een mooi testhoekje gecreeerd had voor 1-op-1 sessies toen 20 peuters over de barricades begonnen te klimmen - maar ze zien toch ook wel weer de lol in van vanalles. De vrijdagmiddaglezing ging over resonant sounds such as English 'y', but pronounced with a "catch in the throat", en dat dan in uitstervende talen in het Noordwesten van Canada. Er is hier veel van dit soort onderzoek, omdat er een hele hoop geisoleerde nederzettingen ziijn waar de morfologische rijkdom onaangetast is. Luister hier naar mijn favoriete verhaal over de goede kanten van de sneeuwschoen, in een Noordwest variant van het Cree. Je hoort precies wanneer er door de sneeuw rondgesloft wordt. Een specialist kan waarschijnlijk ook nog het soort sneeuw identificeren, aan de hand van het ritme.

Stel je begint vol goede moed aan je promotieonderzoek over resonant sounds such as English 'y', but pronounced with a "catch in the throat" in het St'át'imcets. En dan blijken er nog maar drie sprekers te zijn, waarvan 2 broer en zus en allen boven de 70. Na het trekken van je aselecte steekproef, met het telefoonboek in de hand, blijft er 1 spreker over, waarvan je mag hopen dat die zijn tanden nog heeft. Woehaaa, ze zien je al aankomen bij de high-profile journals. En dat is nog maar het topje van de ijsberg. Helaas zijn er niet alleen maar bijzonder weinig sprekers maar ook nog bijzonder weinig woorden met de onuitsprekelijke klank in de onuitsprekelijke taal. Kleine kinderen laat je in zo'n geval een plaatje van de WUG zien, en zegt Dit is een WUG. Prima! Hartstikke leuk, een WUG. Maar deze aselect getrokken spreker op leeftijd neemt zijn taal serieus, en elk niet-bestaand woord is fout. Exit experiment. Uiteindelijk zit er niets anders op dan te accepteren dat de studie van uitstervende talen een soort van paleontologie is, zoals een van mijn collega's hier suggereerde.

Ondertussen maken de taalverwervers zich er zeker niet met een Jantje van Leien vanaf. Ik hoorde dat een collega taalonderzoeker in Australie met een bus rondtoert op zoek naar 1 en 2-eiige tweelingen, waarvan binnen elke groep ook nog de helft een taalstoornis moet hebben en de helft niet. Effe denken: Op een bevolking van 20.600.856 is 1 op de 250 1-eiig = 82403. Ze zeggen wel dat 10% van de 2 jaar oude kinderen zo'n taalstoornis heeft, maar met 7 is 80% weer uit de problemen, en dan komt men wel op 1% van de algemene populatie, schijnt het. Bij onze 1-eiige populatie zouden dat er 824 zijn, maar wel verspreid over allerlei leeftijden. Gezien de laatste resultaten uit Oxford wordt waarschijnlijk ook nog een vergelijking met autistische 1-eiigen en 2-eiigen getrokken, en niet te vergeten het eventuele cummulatieve effect van taalstoornis en autisme. Nu zouden er in Australie zo'n 280 autistische 1-eiige tweelingen moeten zijn (maar: wederom geen correctie voor leeftijd), waarvan er dan 2,8 taalgestoord zijn. Ha! Nu komen we in de buurt van onze 70-jarige spreker van de onuitspreekbare klank in uitstervende taal X. Een laatste punt ter overweging: De taal die onderzocht wordt bij deze Australische 1-eiige autistische taalgestoorde tweelingen is Engels. De taalstoornis in kwestie uit zich met name in inflectionele morfologie, waar, zoals we allen weten, het Engels uitzonderlijk rijk aan is, bijna niveau Zuidafrikaans (ik loop, jij loop, hij loop, wij loop, jullie loop, zij loop). Ik kan niet anders zeggen dan Petje Af!

Toekomstdromen

Jakob: "Ik wil later graag heel beroemd worden."
Rebecca: "En ik, ik wil een konijn worden."

4

En dan, vier jaar geleden, wederom in de ochtend, diende Rebecca na wachten wachten en wachten zich aan. Op het moment dat Rebecca haar allerleerste daglicht zag, wreef Jakob zijn ogen uit. Al snel kon hij zich niet meer herinneren hoe het leven voor Rebecca was. Baby Kaiser, zoals ze de eerste 3 dagen nog heette, had in de laatste 10 extra dagen nog een half kilootje bijgemest. De verloskundige kon niet wachten met Becky aan de haak hangen om te wegen. Meer dan 4 kilo, plezier en tevredenheid. Nu ik Rebecca een klein beetje heb leren kennen, denk ik dat die laatste 10 dagen een duidelijk geval waren van blijven zitten omwille van het doel der doelen, namelijk dwarszitten. Ze lachte ons, onverstoorbaar als altijd, uit daarbinnen. Of was het toch de veiligheid, een soort ... eh ... auto?

Haar eerste zomervakantie was in Wales, waar ze op de leeftijd van 0, gedeeltelijk slapend meedeinend de Cadair Idris beklommen heeft. Met 1 in de Ardeche in de wildernis kamperen. Becky zat 'sochtends een kwartiertje therapeutisch in de de auto, met de deuren dicht. Met 2 de vakantiereis naar Canada, landeren met het vliegtuig terwijl de wind windert. Inmiddels was Becky haar angst voor wuivende bomen, ongelijk terrein en viezigheid (zie foto) kwijtgeraakt. De angst voor dieren en de liefde voor auto's was onverminderd.

Vandaag hebben we daarom een aantal controleerbare dieren in ons huishouden verwelkomd, de Calico Critters of Cloverdale Corners, de hamsterfamilie Hawthorne. Ze hebben zelfs een echt lampje, en schoonmaakmiddel voor de wc (inclusief wc bril met bloemetjesbekleding)! Daarnaast een bijzondermooie Betty Crocker Supermoist Carrotcake, zelf gebakken maar far from scratch. Eroverheen een frosting volgeplakt met jellybeans en mm's. Maar het hoogtepunt was een pizza met 4 (smeltende) kaarsjes.

Op zoek naar de bizon in Elk Island

Zo, daar zijn we, bibberend van angst voor de gevaarlijke bizon. Sommige medereizigers wilden liever in de veiligheid van de Jeep blijven.

De blik is (zo als altijd) wijds, alles lijkt hier vastgevroren in het blauw.

Even naar het strand.

Beetje badderen.

In de oranje-blauwe golven.

Steeds nog geen bizon te zien?

Het is duidelijk dat ze hier ergens moeten zijn. Hm, is dat nu een prairiebizonflaai, of een bosbizonflats?

Zwerven en dwalen.

Een barre tocht in the grand white north. Maar nix. Bizon pleite.

Wij scharrelen tussen bevroren moeras, heuveltjes, berkenbossen en genieten van de zuivere kou. Langzaam wordt het donker. Waar was de Jeep nou eigenlijk? De kompas werkt hier blijkbaar niet meer, door kou, deviatie, electorgyrische krachtvelden. Waar lopen wij?

CNTNAP2

Tekst behorende bij foto: "Ik lijk of ik papa ben." Een beetje Engels: "It is yes funny." (Het is WEL grappig). Culinair: "Is dit reactiesaus?" (Terriyaki saus). En dan dit degelijke stuk bewijs tegen het aangeboren taalvermogen: "Denk ik ga ik weg" (Ik denk dat ik weg ga). Desalniettemin was er kortgeleden een breakthrough in het taalgenen-onderzoek. In Oxford is er voor het eerst een link gevonden tussen een gen en een specifieke taalstoornis. Het zogenoemde en desbetreffende CNTNAP2 gen speelt ook weer een rol bij autisme. Hop linguisten, werk aan de winkel! Het bericht in de Financial Times sluit af met het onschuldige, maar wel degelijk verontrustende zinnetje: The researchers are now investigating whether variations in CNTNAP2 contribute to natural variation in linguistic abilities in people. Misschien is Bekka's mutatie van het CNTNAP2 gen ook verantwoordelijk voor het tafereeltje dat ik in de kelder aantrof, achter de "computer"? Het deed me denken aan de film Seven. Terwijl Bekka dit stukje voodoo in elkaar knutselde, hoorden wij Jakob het Canadese volkslied zingen. Dat voegt weer wat substantieels toe aan ons repertoire van Wilhelmus (1 en 7) en God save the Queen - de enige liederen die ik, naast In een groen groen groen groen knollenland en Waar der beuken brede kronen - tot een goed einde kan brengen. Bij de Nationalhymne volgt na een uit volle borst en met geheven hoofd gezonden Einigkeit und Recht und Freiheit meestal een langzaam wegebbend lalalalalalalala.

Even een kleine poll onder de Tseiqami lezers: Hoe staat het met jullie kennis van de verschillende volksliederen?